โรคลำไส้แปรปรวน ภาวะที่ไม่อันตราย แต่รบกวนชีวิตอย่างมาก

โรคลำไส้แปรปรวน หรือที่เรียกว่า IBS (Irritable Bowel Syndrome) เป็นภาวะความผิดปกติของการทำงานของลำไส้ โดย ไม่พบความผิดปกติของโครงสร้างลำไส้ จากการตรวจทางการแพทย์ แต่ผู้ป่วยจะมีอาการเรื้อรังที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันอย่างต่อเนื่อง

โรคนี้ไม่ใช่มะเร็ง และไม่ทำให้ลำไส้พังถาวร แต่เป็นโรคที่ต้อง “อยู่ด้วยกันให้อยู่” ผ่านการปรับพฤติกรรม อาหาร และการจัดการความเครียด

โรคลำไส้แปรปรวน คืออะไร

โรคลำไส้แปรปรวนคือภาวะที่ ลำไส้ไวต่อการกระตุ้นมากกว่าปกติ ทำให้การบีบตัวของลำไส้ผิดจังหวะ ส่งผลให้เกิดอาการปวดท้อง ท้องเสีย ท้องผูก หรือสลับกันไปมา

สิ่งสำคัญคือ

• ตรวจไม่พบแผล

• ไม่มีการอักเสบ

• ไม่มีเนื้องอกหรือการติดเชื้อ

แต่ผู้ป่วยรู้สึกไม่สบายจริง และอาการเกิดซ้ำเป็นระยะ

อาการของโรคลำไส้แปรปรวน

อาการของ IBS แตกต่างกันในแต่ละคน และความรุนแรงไม่เท่ากัน แต่ที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดท้องเป็น ๆ หาย ๆ มักดีขึ้นหลังขับถ่าย

• ท้องเสียเรื้อรัง หรือถ่ายบ่อย

• ท้องผูก ขับถ่ายลำบาก

• ท้องอืด แน่นท้อง มีลมในท้องมาก

• รู้สึกถ่ายไม่สุด

อาการมักกำเริบในช่วงที่

• เครียด

• พักผ่อนน้อย

• กินอาหารบางประเภท

ประเภทของโรคลำไส้แปรปรวน

แพทย์มักแบ่ง IBS ตามลักษณะการขับถ่ายเป็นหลัก

IBS-D (ท้องเสียเป็นหลัก)

• ถ่ายเหลวหรือถ่ายบ่อย

• มักปวดบิดก่อนถ่าย

IBS-C (ท้องผูกเป็นหลัก)

• ถ่ายยาก อุจจาระแข็ง

• แน่นท้อง ท้องอืดบ่อย

IBS-M (ท้องเสียสลับท้องผูก)

• บางวันถ่ายเหลว บางวันถ่ายยาก

• พบได้ค่อนข้างบ่อย

สาเหตุของโรคลำไส้แปรปรวน

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่เชื่อว่าเกิดจาก สุขภาพ หลายปัจจัยร่วมกัน เช่น

• การทำงานของลำไส้ผิดจังหวะ

• ลำไส้ไวต่อการกระตุ้น

• ระบบประสาทระหว่างสมองกับลำไส้ทำงานไม่สมดุล

• ความเครียดและภาวะทางอารมณ์

• การเปลี่ยนแปลงของจุลินทรีย์ในลำไส้

จึงมักพบว่า อาการกำเริบพร้อมความเครียด หรืออารมณ์แปรปรวน

โรคลำไส้แปรปรวน ต่างจากโรคลำไส้อักเสบอย่างไร

จุดที่หลายคนสับสนคือ IBS กับโรคลำไส้อักเสบ (IBD)

• IBS
  • ไม่พบการอักเสบ

  • ไม่ทำลายลำไส้

  • ไม่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง

• ลำไส้อักเสบ
  • มีแผล มีการอักเสบจริง

  • ต้องใช้ยาควบคุมอย่างใกล้ชิด

หากมีอาการเตือน เช่น ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือปวดท้องรุนแรง ควรพบแพทย์ทันที

การวินิจฉัยโรคลำไส้แปรปรวน

แพทย์จะวินิจฉัยจาก

• ประวัติอาการ

• ความถี่และลักษณะการขับถ่าย

• การตัดโรคอื่นออกก่อน

บางรายอาจต้องตรวจเลือด ตรวจอุจจาระ หรือส่องกล้อง เพื่อยืนยันว่าไม่ใช่โรคอื่น

การรักษาโรคลำไส้แปรปรวน

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่สามารถควบคุมอาการได้ดี

1. ปรับอาหาร

• หลีกเลี่ยงอาหารมัน เผ็ด

• ลดคาเฟอีน แอลกอฮอล์

• สังเกตอาหารที่กระตุ้นอาการ

• กินอาหารเป็นเวลา

2. ปรับพฤติกรรม

• นอนพักผ่อนให้เพียงพอ

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• ฝึกผ่อนคลาย ลดความเครียด

3. การใช้ยา

แพทย์อาจให้ยาตามอาการ เช่น

• ยาลดการบีบตัวของลำไส้

• ยาแก้ท้องเสียหรือท้องผูก

• ยาปรับสมดุลลำไส้

ใช้ชีวิตกับโรคลำไส้แปรปรวนอย่างไรให้ดีขึ้น

• จดบันทึกอาหารและอาการ

• ไม่กลั้นอุจจาระ

• อย่ากังวลกับอาการมากเกินไป

• ทำความเข้าใจว่าโรคนี้ควบคุมได้

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถใช้ชีวิตได้ปกติ หากรู้จักสังเกตตัวเองและดูแลอย่างเหมาะสม โรคลำไส้แปรปรวน (IBS) เป็นภาวะที่พบได้บ่อย ไม่อันตราย แต่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การเข้าใจโรค ยอมรับอาการ และปรับพฤติกรรมให้เหมาะสม คือกุญแจสำคัญในการอยู่ร่วมกับโรคนี้อย่างสบายใจ ถ้าคุณมีอาการปวดท้อง ท้องเสีย หรือท้องผูกเรื้อรัง อย่ามองว่าเป็นเรื่องเล็ก การเข้าใจร่างกายตัวเองคือจุดเริ่มต้นของการดูแลที่ถูกต้อง